Nghị định 398/2026: Vượt doanh thu 10 tỷ sau khi giảm thuế phải xử lý thế nào?

Nếu đã tạm áp dụng chính sách giảm 30% thuế theo Nghị định 398/2026/NĐ-CP nhưng doanh thu thực tế vượt 10 tỷ đồng, người nộp thuế phải xác định lại điều kiện. Tuy nhiên, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có cách kê khai bổ sung và cơ chế xử lý tiền chậm nộp khác nhau. Đây là điểm rất dễ nhầm khi đọc những bản tóm tắt ngắn của chính sách.

Vì sao tạm được giảm nhưng cuối kỳ lại không đủ điều kiện?

Nghị định cho phép áp dụng theo doanh thu dự kiến trong các kỳ khai/tạm nộp tương ứng, trong khi điều kiện cuối cùng phụ thuộc vào doanh thu thực tế của năm. Mốc không quá 10 tỷ đồng là điều kiện xét cho năm 2026 hoặc năm 2027. Một quý tăng doanh số hoặc một khoản thu nhập bất thường có thể thay đổi kết quả của cả năm.

Ví dụ doanh nghiệp C dự báo doanh thu 9 tỷ đồng vào đầu năm 2026; sau đó tổng doanh thu làm căn cứ xét giảm thuế của năm lên 10,4 tỷ đồng. Việc quý trước đã tạm tính giảm 30% không khiến mức giảm trở thành quyền lợi cố định cho cả năm. C cần rà soát nghĩa vụ thuế thực tế và khoản đã tạm nộp. Xem thêm cách tính doanh thu xét ngưỡng 10 tỷ.

Đối với cá nhân, hộ kinh doanh: điều chỉnh theo Mẫu số 03

Điểm c khoản 4 Điều 2 Nghị định 398 nêu: khi tổng doanh thu thực tế của toàn bộ hoạt động kinh doanh trong năm vượt 10 tỷ đồng, cá nhân kinh doanh không được áp dụng mức giảm và phải nộp bổ sung số thuế TNCN đã được giảm. Việc điều chỉnh thực hiện theo Mẫu số 03 tại Phụ lục, nộp cùng hồ sơ khai thuế của kỳ phát sinh doanh thu lũy kế tính từ đầu năm trên 10 tỷ đồng.

Ví dụ: một cá nhân kinh doanh đang khai theo kỳ phù hợp với hồ sơ của họ, đến kỳ có doanh thu lũy kế đạt 10,3 tỷ. Cá nhân này cần thực hiện việc điều chỉnh trong hồ sơ của chính kỳ phát sinh vượt ngưỡng, thay vì mặc định đợi đến hết tháng 12. Phải kiểm tra phương pháp tính thuế, kỳ khai và số thuế TNCN thực tế trong hồ sơ trước khi xác định số bổ sung.

Lưu ý về chậm nộp: Theo điểm c khoản 4 Điều 2, số thuế TNCN phải nộp bổ sung do xác định lại điều kiện giảm thuế không tính tiền chậm nộp đến thời hạn nộp hồ sơ khai thuế của kỳ phát sinh doanh thu lũy kế trên 10 tỷ đồng. Quy định có mốc thời hạn cụ thể. Không nên hiểu thành được miễn tiền chậm nộp vô thời hạn hoặc không phải nộp thêm thuế.

Đối với doanh nghiệp: kê khai, nộp đủ thuế thiếu

Điểm a khoản 4 Điều 3 cho phép doanh nghiệp dự kiến doanh thu không quá 10 tỷ đồng tự xác định số thuế TNDN được giảm khi tạm nộp hằng quý. Nhưng điểm b khoản 4 Điều 3 quy định khi tổng doanh thu thực tế kỳ tính thuế vượt 10 tỷ đồng, doanh nghiệp thực hiện kê khai và nộp thuế TNDN theo quy định, phải nộp đủ phần thuế thiếu. Việc xử lý tiền chậm nộp được thực hiện theo khoản 3 Điều 24 Nghị định 252/2026/NĐ-CP mà Nghị định 398 dẫn chiếu.

Không tự áp dụng quy định tiền chậm nộp dành cho cá nhân kinh doanh sang doanh nghiệp. Cũng không thể khẳng định mọi doanh nghiệp vượt ngưỡng đều được miễn tiền chậm nộp trước một ngày nhất định chỉ từ Điều 3 Nghị định 398. Cần tra cứu đầy đủ điều khoản được dẫn chiếu khi xử lý vụ việc thực tế.

Bảng so sánh hai trường hợp

Vấn đề	Cá nhân kinh doanh	Doanh nghiệp
Khi đủ điều kiện dự kiến	Kê khai giảm thuế TNCN theo mẫu, kỳ khai phù hợp	Tự xác định khoản giảm khi tạm nộp TNDN theo quý
Khi tổng doanh thu thực tế vượt 10 tỷ	Không được áp dụng giảm; nộp bổ sung phần đã giảm	Kê khai, nộp đủ phần thuế còn thiếu
Biểu mẫu/điều khoản nổi bật	Mẫu 03, điểm c khoản 4 Điều 2	Điểm b khoản 4 Điều 3
Tiền chậm nộp	Có mốc không tính tiền chậm nộp theo trường hợp quy định	Áp dụng quy định tại khoản 3 Điều 24 Nghị định 252/2026/NĐ-CP

Bảng này tóm tắt cách thực hiện trong phạm vi chính sách; hồ sơ kê khai và thời hạn cụ thể còn phụ thuộc tình trạng người nộp thuế.

Ví dụ số học: không lấy doanh thu làm số thuế bổ sung

Giả sử một doanh nghiệp đã tạm giảm 30 triệu đồng TNDN dựa trên doanh thu dự kiến đủ điều kiện. Cuối kỳ, doanh thu tính theo Điều 3 vượt 10 tỷ. Khoản 30 triệu đã tạm giảm là một yếu tố phải điều chỉnh khi xác định nghĩa vụ cuối cùng, nhưng không thể kết luận số tiền phải nộp thêm chỉ bằng 30 triệu nếu chưa tính lại tổng thuế phải nộp, số đã nộp, điều chỉnh khác và tiền chậm nộp có thể phát sinh.

Tương tự, cá nhân kinh doanh đã giảm tạm 6 triệu đồng TNCN không được lấy 6 triệu làm toàn bộ nghĩa vụ thuế của kỳ vượt ngưỡng. Cần tính đúng số thuế theo phương pháp đang áp dụng, số đã khai và số đã được giảm rồi mới xác định tiền bổ sung.

Năm 2026 vượt ngưỡng có mất quyền xét năm 2027 không?

Văn bản đặt điều kiện doanh thu theo năm 2026 và năm 2027 tương ứng. Bởi vậy, không nên kết luận năm 2027 chắc chắn bị loại chỉ vì năm 2026 vượt 10 tỷ. Phải xét kỳ tính thuế, doanh thu thực tế và các điều kiện khác của năm 2027. Ngược lại, việc đã đủ điều kiện năm 2026 cũng không bảo đảm đủ điều kiện trong năm 2027.

Quy trình kiểm tra khi doanh thu tiến sát 10 tỷ

1. Tổng hợp doanh thu thực tế lũy kế theo kỳ và dự toán phần còn lại của năm.
2. Xác định đối tượng đang tính thuế TNCN kinh doanh hay TNDN.
3. Nếu là doanh nghiệp, đối soát cấu phần doanh thu theo khoản 3 Điều 3 và các đơn vị phụ thuộc.
4. Nếu là cá nhân kinh doanh, xác định doanh thu theo quy định tại Nghị định 68/2026 và 141/2026 được Điều 2 dẫn chiếu.
5. Đối chiếu số đã tạm giảm, số đã nộp, thời hạn kê khai và hồ sơ cần điều chỉnh.
6. Với doanh nghiệp, kiểm tra riêng khoản 3 Điều 24 Nghị định 252/2026 về chậm nộp.
7. Lưu bảng tính có dấu thời gian và chứng từ để truy vết các quyết định điều chỉnh.

Câu hỏi thường gặp

Vượt 10 tỷ vào tháng cuối năm thì có được giữ khoản giảm các tháng trước?

Không thể mặc định giữ khoản giảm. Với cá nhân kinh doanh, Nghị định yêu cầu nộp bổ sung khoản đã giảm khi tổng doanh thu thực tế năm vượt ngưỡng; với doanh nghiệp phải xác định lại nghĩa vụ thuế của kỳ.

Vượt ngưỡng thì cá nhân có phải nộp Mẫu 03 không?

Theo điểm c khoản 4 Điều 2, Mẫu 03 dùng cho trường hợp cá nhân kinh doanh phải điều chỉnh do doanh thu lũy kế từ đầu năm vượt 10 tỷ đồng.

Có được miễn toàn bộ tiền chậm nộp không?

Không. Cơ chế của cá nhân có mốc thời hạn cụ thể; cơ chế doanh nghiệp theo điều khoản khác mà Nghị định 398 dẫn chiếu.

Giảm thuế năm 2027 tính tiếp từ năm 2026?

Không. Điều kiện doanh thu phải xác định theo từng kỳ năm tương ứng.

Nguồn pháp lý

• Toàn văn Nghị định 398/2026/NĐ-CP, điểm c khoản 4 Điều 2 và điểm a, b khoản 4 Điều 3.
• Khoản 3 Điều 24 Nghị định 252/2026/NĐ-CP được Điều 3 Nghị định 398 dẫn chiếu; cần đối chiếu đầy đủ khi giải quyết nghĩa vụ cụ thể.

Thông tin có tính hướng dẫn chung, không thay thế kết luận của kế toán/đơn vị tư vấn thuế theo hồ sơ cụ thể.