Mẫu 01, 02, 03 Nghị định 398/2026: Hộ kinh doanh kê khai giảm thuế TNCN ra sao?

Điều 2 Nghị định 398/2026/NĐ-CP quy định việc khai giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân (TNCN) phải nộp từ hoạt động kinh doanh trong kỳ tính thuế 2026 và 2027 đối với cá nhân cư trú có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng và đáp ứng điều kiện. Phụ lục của Nghị định có ba mẫu 01, 02 và 03 phục vụ ba tình huống khác nhau: cá nhân tự khai, tổ chức/cá nhân khác khai thay hoặc trường hợp phải điều chỉnh khi doanh thu lũy kế vượt ngưỡng. Việc chọn đúng biểu mẫu quan trọng hơn việc chỉ nhớ tỷ lệ giảm 30%.

Cần phân biệt người khai thuế trước khi chọn mẫu

Nghị định áp dụng cho cá nhân cư trú có hoạt động sản xuất, kinh doanh, bao gồm cá nhân đăng ký thành lập hộ kinh doanh hoặc người đại diện hộ kinh doanh do thành viên hộ gia đình ủy quyền. Không phải mọi cá nhân nhận tiền đều là cá nhân kinh doanh thuộc phạm vi giảm thuế. Thu nhập tiền lương, tiền công không tự động thuộc chính sách nêu tại Điều 2.

Về doanh thu, Điều 2 dẫn chiếu Điều 4 và Điều 5 Nghị định 68/2026/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 141/2026/NĐ-CP. Người kinh doanh cần xác định doanh thu của toàn bộ hoạt động kinh doanh, chứ không chỉ nhìn một kênh bán hàng. Trường hợp có nhiều nền tảng, cửa hàng hoặc hợp đồng, hãy rà soát thông tin đầy đủ theo quy định cụ thể.

So sánh nhanh ba biểu mẫu

Mẫu	Ai sử dụng theo Nghị định 398?	Khi nào dùng?
Mẫu 01	Cá nhân kinh doanh tự kê khai khoản giảm	Dự kiến doanh thu năm không quá 10 tỷ; nộp cùng hồ sơ khai thuế quý, 6 tháng đầu năm, 6 tháng cuối năm hoặc năm tương ứng
Mẫu 02	Tổ chức, cá nhân khấu trừ, khai thay, nộp thay cho cá nhân kinh doanh	Kê khai khoản giảm trong phạm vi doanh thu đủ điều kiện được khấu trừ/khai thay/nộp thay; nộp cùng hồ sơ khai thuế theo tháng, quý hoặc lần phát sinh phù hợp
Mẫu 03	Cá nhân kinh doanh thuộc trường hợp phải điều chỉnh vì vượt ngưỡng	Khi doanh thu lũy kế từ đầu năm vượt 10 tỷ; nộp cùng hồ sơ kỳ phát sinh vượt ngưỡng

Bảng là bản hướng dẫn nhận biết tình huống, không thay thế việc đọc mẫu gốc, chỉ tiêu và hướng dẫn của cơ quan thuế khi lập hồ sơ.

Mẫu 01: cá nhân kinh doanh tự khai giảm thuế

Điểm a khoản 4 Điều 2 cho phép cá nhân kinh doanh có doanh thu dự kiến trong năm 2026 hoặc 2027 không quá 10 tỷ đồng kê khai giảm thuế theo Mẫu 01. Mẫu được nộp cùng hồ sơ khai thuế tương ứng: quý, sáu tháng đầu năm, sáu tháng cuối năm hoặc năm. Không thể từ quy định này kết luận mọi hộ kinh doanh đều phải nộp theo quý; kỳ khai phụ thuộc phương pháp và nghĩa vụ thuế đang áp dụng.

Ví dụ một người kinh doanh tự thực hiện hồ sơ thuế theo kỳ nộp của mình, dự kiến doanh thu năm 8,5 tỷ đồng. Người đó cần đối chiếu số thuế TNCN từ hoạt động kinh doanh được xác định theo pháp luật hiện hành, rồi áp dụng giảm 30% nếu đủ điều kiện. Không lấy 8,5 tỷ nhân 30% để ra số thuế được giảm.

Mẫu 02: cơ chế khấu trừ, khai thay, nộp thay

Điểm b khoản 4 Điều 2 đề cập các tổ chức, cá nhân thực hiện khấu trừ, khai thay, nộp thay TNCN cho cá nhân kinh doanh. Trong phạm vi doanh thu không quá 10 tỷ thuộc trách nhiệm đó và đáp ứng điều kiện, chủ thể khai thay thực hiện giảm 30% số thuế TNCN phải khấu trừ, khai thay, nộp thay, khai theo Mẫu 02 và nộp cùng tờ khai TNCN của mình theo tháng, quý hoặc từng lần phát sinh tùy trường hợp.

Với một cá nhân có hoạt động kinh doanh qua nhiều kênh, cần phối hợp để xác định phần nào đã được một tổ chức khai thay, phần nào do bản thân khai. Không nên tạo hai lần ghi nhận khoản giảm cho cùng một nghĩa vụ. Việc đối chiếu phải dựa trên chứng từ khấu trừ, khai/nộp thay và quy định quản lý thuế tương ứng.

Mẫu 03: doanh thu lũy kế vượt 10 tỷ đồng

Điểm c khoản 4 Điều 2 nêu rằng nếu tổng doanh thu thực tế năm vượt 10 tỷ, cá nhân kinh doanh không được hưởng khoản giảm theo Điều này và phải nộp bổ sung phần đã giảm. Khi doanh thu lũy kế từ đầu năm vượt ngưỡng, cá nhân lập Mẫu 03, nộp cùng hồ sơ khai thuế của kỳ phát sinh vượt ngưỡng.

Ví dụ giả định: đầu năm dự báo doanh thu 9 tỷ, tới kỳ sau doanh thu lũy kế đạt 10,2 tỷ. Cần xác định số thuế TNCN đã tạm giảm trước đó, lập hồ sơ điều chỉnh đúng kỳ và nộp bổ sung số phải nộp theo quy định. Đối với khoản bổ sung do xác định lại điều kiện hưởng khoản giảm này, Nghị định quy định không tính tiền chậm nộp đến thời hạn nộp hồ sơ khai thuế của kỳ phát sinh doanh thu lũy kế vượt 10 tỷ; ngoài mốc đó phải áp dụng quy định tương ứng. Đọc thêm hướng dẫn xử lý khi vượt doanh thu 10 tỷ.

Đã khai thuế nhưng chưa khai giảm: có được bổ sung?

Theo điểm d khoản 4 Điều 2, nếu đã kê khai TNCN nhưng chưa kê khai số được giảm thì được điều chỉnh/bổ sung hồ sơ khai thuế đã khai, hoặc xác định khoản giảm khi quyết toán thuế năm theo pháp luật quản lý thuế. Với cá nhân nộp thuế theo thuế suất trên doanh thu mà nộp thừa, số nộp thừa cuối năm được bù trừ, hoàn trả hoặc hoàn trả kiêm bù trừ thu ngân sách theo quy định. Điều này không đồng nghĩa cứ đã nộp thuế là tự động được hoàn ngay 30%: cần đối chiếu nghĩa vụ và hồ sơ hợp lệ.

Ví dụ phân biệt ba tình huống

Tình huống 1: Chủ hộ kinh doanh tự khai, dự kiến doanh thu 7 tỷ và đáp ứng điều kiện: xem Mẫu 01 gắn với hồ sơ khai thuế kỳ phù hợp.

Tình huống 2: Có tổ chức đang khấu trừ, khai thay, nộp thay TNCN phát sinh từ hoạt động kinh doanh: chủ thể khai thay xem Mẫu 02 trong phạm vi trách nhiệm và điều kiện.

Tình huống 3: Cá nhân đã khai giảm nhưng đến kỳ hiện tại doanh thu lũy kế vượt 10 tỷ: xem Mẫu 03 và nghĩa vụ nộp bổ sung.

Các ví dụ không có nghĩa một người bắt buộc sử dụng cả ba biểu mẫu. Chọn mẫu theo vai trò khai thuế và diễn biến doanh thu.

Checklist tránh sai hồ sơ

1. Xác nhận là cá nhân cư trú có thu nhập từ hoạt động kinh doanh.
2. Xác định toàn bộ doanh thu kinh doanh theo quy định dẫn chiếu.
3. Xác định kỳ khai thuế và ai chịu trách nhiệm khai, nộp.
4. Phân biệt Mẫu 01 với Mẫu 02; tránh khai trùng.
5. Theo dõi doanh thu lũy kế và điểm vượt 10 tỷ để dùng Mẫu 03 khi cần.
6. Kiểm tra số thuế TNCN phải nộp trước giảm và khoản đã giảm.
7. Lưu chứng từ, hồ sơ khai thay/nộp thay và số đã nộp để đối chiếu.
8. Nếu đã nộp thừa, thực hiện bù trừ hoặc hoàn theo thủ tục pháp luật, không tự cấn trừ tùy ý.

Câu hỏi thường gặp

Mẫu 01, 02, 03 có phải ba tờ khai thuế định kỳ cho mọi hộ kinh doanh?

Không. Đây là các mẫu phục vụ từng tình huống giảm/điều chỉnh thuế TNCN theo Nghị định 398; kỳ và hồ sơ khai thuế gốc phụ thuộc trường hợp.

Cá nhân làm công ăn lương dùng Mẫu 01 để giảm thuế lương được không?

Không căn cứ vào Điều 2 để giảm thuế TNCN tiền lương. Điều này áp dụng cho thu nhập từ kinh doanh của cá nhân cư trú đáp ứng điều kiện.

Có thể xin hoàn khoản thuế đã nộp năm 2026?

Phải xác định đủ điều kiện và xử lý hồ sơ điều chỉnh, quyết toán, bù trừ/hoàn trả theo quy định, không có cơ chế hoàn tự động cho mọi trường hợp.

Nguồn pháp lý

• Toàn văn Nghị định 398/2026/NĐ-CP, Điều 2 và Phụ lục Mẫu 01, 02, 03.
• Điều 4–5 Nghị định 68/2026/NĐ-CP được sửa đổi bởi Nghị định 141/2026/NĐ-CP, theo dẫn chiếu tại khoản 3 Điều 2 Nghị định 398.
• Bài tổng quan giảm thuế Nghị định 398.

Nội dung tham khảo phục vụ người kinh doanh và kế toán; hãy kiểm tra biểu mẫu chính thức trước khi nộp.